All articles
Caqiido 
Maalinta Qiyaamaha: Xaqiiqda, Aayadaha Quraanka, iyo Axaadiithta Nebiga (NNKH)
MB
8 October 2026
Hordhac
Maalinta Qiyaamaha waa mid ka mid ah rukunnada iimaanka ee lixaad, waana maalinta uu Alle subxaanahu wa tacaalaa dib u soo nooleyn doona dhammaan uunka si loo xisaabiyo loona abaalmariyo wixii ay ku soo sameeyeen nolosha adduunka. Islaamku wuxuu si cad oo faahfaahsan u qeexay xaqiiqada maalintaan si uu dadka ugu baraarujiyo inay camal suuban la yimaadaan.
Caddaymaha Quraanka Kariimka ah
Quraanka Kariimka waxaa ku sugan aayado aad u tiro badan oo ka hadlaya argagaxa, dhacdooyinka, iyo caddaaladda Maalinta Qiyaamaha.
Suurat Al-Zalzalah (99: 7-8):
"فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ * وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ"
Macnaha: "Qofkii sameeya culayska xabbad yar oo abuur ah (ama zarra) oo khayr ah wuu arki doonaa, qofkiina sameeya culayska zarra oo shar ah wuu arki doonaa."
Suurat Al-Muxammir / Al-Ma'arij iyo Suuradaha kale:
Sidoo kale Alle wuxuu Quraanka ku leeyahay:
"Maalinta ay samadu noqon doonto sidii naxaas la dhalaaliyay, oo buurahuna noqon doonaan sidii suuf la cardaaday, oo aan saaxiib saaxiibkiis wax u weydiin doonin." (Suurat Al-Ma'arij: 8-10)
Axaadiithta Nebiga (NNKH) ee ku saabsan Qiyaamaha
Sunnada Nebiga SCW waxay si qoto dheer u sharaxaysaa sida ay maalintaasi u adag tahay iyo waxa laga sugayo binu-aadmiga.
Xadiiska Xisaabta iyo Su'aalaha (Tirmadi):
Waxaa laga wariyay Abii Barzah Al-Aslami (RC) in Nebiga (NNKH) uu yiri:
"Lama dhaqaajin doono labada lugood ee adoonka Maalinta Qiyaamaha ilaa laga weydiiyo shan waxyaabood: Cimrigiisii halkuu ku bixiyay, dhallinyaradiisii halkuu ku dhammeeyay, hantidiisa halkuu ka soo saaray iyo halkuu ku bixiyay, iyo wixii uu ka falay aqoontiisa."
Xadiiska Hooska Alle (Saxiixul Bukhaari iyo Muslim):
Nebiga (NNKH) wuxuu sheegay in toddobo qof ay heli doonaan hooska Alle maalinta aan hadh kale jirin, waxaana ka mid ah: "Hoggaamiye caddaalad qaba, dhalinyaro ku koray cibaadada Alle, iyo nin qalbigiisu ku xiran yahay masaajidda."
Dhacdooyinka Waaweyn ee Maalinta Qiyaamaha
Afuufista Suurka: Malagii Israafiil ayaa afuufi doona suurka laba jeer; taas oo keeneysa in nolosha adduunku dhammaato oo markii labaadna la soo taagsado nolosha dambe.
Xaaqinka iyo Is-taagga: Dadka oo idil ayaa qabrigooda ka soo bixi doona iyagoo u socda garoonka weyn ee Xisaabta. Qorraxdu waxay ku soo dhowaan doontaa madaxa dadka dushooda.
Miisaanka Camalka (Al-Miisaan): Waa xilliga la miisaami doono camalkii wanaagsanaa iyo kii xumaa ee qofku adduunka soo falay.
Sida Loogu Diyaar-garowbo
Gudashada Waajibaadka: In la adkeeyo salaadaha, soonka, iyo cibaadada dhabta ah ee Alle.
Xiriirinta Wanaagga: In lala dhaqmo dadka si hufan, laga fogaado dulmiga, xanta, iyo sinada.
Towbad Keen Joogto ah: In qofku mar walba u noqdo Alle oo dambi dhaaf weydiisto intuu neef ku jiro.
Maalinta Qiyaamaha waa mid ka mid ah rukunnada iimaanka ee lixaad, waana maalinta uu Alle subxaanahu wa tacaalaa dib u soo nooleyn doona dhammaan uunka si loo xisaabiyo loona abaalmariyo wixii ay ku soo sameeyeen nolosha adduunka. Islaamku wuxuu si cad oo faahfaahsan u qeexay xaqiiqada maalintaan si uu dadka ugu baraarujiyo inay camal suuban la yimaadaan.
Caddaymaha Quraanka Kariimka ah
Quraanka Kariimka waxaa ku sugan aayado aad u tiro badan oo ka hadlaya argagaxa, dhacdooyinka, iyo caddaaladda Maalinta Qiyaamaha.
Suurat Al-Zalzalah (99: 7-8):
"فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ * وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ"
Macnaha: "Qofkii sameeya culayska xabbad yar oo abuur ah (ama zarra) oo khayr ah wuu arki doonaa, qofkiina sameeya culayska zarra oo shar ah wuu arki doonaa."
Suurat Al-Muxammir / Al-Ma'arij iyo Suuradaha kale:
Sidoo kale Alle wuxuu Quraanka ku leeyahay:
"Maalinta ay samadu noqon doonto sidii naxaas la dhalaaliyay, oo buurahuna noqon doonaan sidii suuf la cardaaday, oo aan saaxiib saaxiibkiis wax u weydiin doonin." (Suurat Al-Ma'arij: 8-10)
Axaadiithta Nebiga (NNKH) ee ku saabsan Qiyaamaha
Sunnada Nebiga SCW waxay si qoto dheer u sharaxaysaa sida ay maalintaasi u adag tahay iyo waxa laga sugayo binu-aadmiga.
Xadiiska Xisaabta iyo Su'aalaha (Tirmadi):
Waxaa laga wariyay Abii Barzah Al-Aslami (RC) in Nebiga (NNKH) uu yiri:
"Lama dhaqaajin doono labada lugood ee adoonka Maalinta Qiyaamaha ilaa laga weydiiyo shan waxyaabood: Cimrigiisii halkuu ku bixiyay, dhallinyaradiisii halkuu ku dhammeeyay, hantidiisa halkuu ka soo saaray iyo halkuu ku bixiyay, iyo wixii uu ka falay aqoontiisa."
Xadiiska Hooska Alle (Saxiixul Bukhaari iyo Muslim):
Nebiga (NNKH) wuxuu sheegay in toddobo qof ay heli doonaan hooska Alle maalinta aan hadh kale jirin, waxaana ka mid ah: "Hoggaamiye caddaalad qaba, dhalinyaro ku koray cibaadada Alle, iyo nin qalbigiisu ku xiran yahay masaajidda."
Dhacdooyinka Waaweyn ee Maalinta Qiyaamaha
Afuufista Suurka: Malagii Israafiil ayaa afuufi doona suurka laba jeer; taas oo keeneysa in nolosha adduunku dhammaato oo markii labaadna la soo taagsado nolosha dambe.
Xaaqinka iyo Is-taagga: Dadka oo idil ayaa qabrigooda ka soo bixi doona iyagoo u socda garoonka weyn ee Xisaabta. Qorraxdu waxay ku soo dhowaan doontaa madaxa dadka dushooda.
Miisaanka Camalka (Al-Miisaan): Waa xilliga la miisaami doono camalkii wanaagsanaa iyo kii xumaa ee qofku adduunka soo falay.
Sida Loogu Diyaar-garowbo
Gudashada Waajibaadka: In la adkeeyo salaadaha, soonka, iyo cibaadada dhabta ah ee Alle.
Xiriirinta Wanaagga: In lala dhaqmo dadka si hufan, laga fogaado dulmiga, xanta, iyo sinada.
Towbad Keen Joogto ah: In qofku mar walba u noqdo Alle oo dambi dhaaf weydiisto intuu neef ku jiro.